موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني

مشخصات سند
نظرات

نويسنده مريم خليلي اصل
نويسنده امین مالکی
نويسنده جهانگير مجيدي
نويسنده افسانه شفیعی
ويرايشگر
ناشر موسسه مطالعات و پژوهش هاي بازرگاني
كد AN-04-XXX-045
زمان انتشار دي 1404
شماره ثبت 5335

سیاست‌های صنعت چرم

محصولات چرمی

برای دریافت فایل ثبت نام کرده و یا وارد شوید

این گزارش با هدف تحلیل جامع وضعیت صنعت چرم و محصولات چرمی ایران و تبیین راهبردها و سازوکارهای اجرایی لازم برای ارتقای جایگاه آن در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و جهانی تدوین شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکردی ترکیبی مبتنی بر تحلیل‌های کمی و کیفی، به ترسیم نگاشت صنعتی زنجیره‌محور، ارزیابی عملکرد حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش بر اساس شاخص‌های اقتصادی، شناسایی چالش‌های ساختاری و نهادی پیش‌روی این صنعت و بررسی تجربه کشورهای منتخب به‌ویژه پاکستان در مسیر ارتقای توان رقابتی می‌پردازد. در این چارچوب، جایگاه کنونی ایران در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای و جهانی با اتکا بر داده‌های تجارت خارجی (HS) و در قالب تفکیک سه‌گانه حلقه‌های زنجیره ارزش مورد تحلیل قرار گرفته است. این گزارش با اتکا به اسناد تحلیلی و گزارش‌های سیاستی مرکز تجارت بین‌المللی (ITC) با تمرکز بر مطالعات این نهاد درباره پاکستان تدوین شده است. یافته‌های ITC مبنایی برای تحلیل روندهای جهانی و منطقه‌ای صنعت چرم و ارائه راهکارهای ارتقای جایگاه ایران در زنجیره‌های ارزش فراهم کرده است. بازار جهانی چرم در سال ۲۰۲۴ با ارزش صادراتی 8/15 میلیارد دلار در بخش پوست خام، سالامبور و چرم و 2/101 میلیارد دلار در بخش محصولات چرمی، از ظرفیت قابل توجهی برای رشد در کشورهای پیشرفته و بازارهای نوظهور برخوردار است. ایتالیا با سهم ۲۰ درصدی در صادرات چرم و محصولات لوکس و چین با سهم ۳۶ درصدی در محصولات چرمی میان‌رده، جایگاه پیشرو در بازار جهانی را به خود اختصاص داده‌اند، در حالی که واردات این محصولات عمدتاً در آسیا و اروپا متمرکز است (چین 8/18درصد و آمریکا 5/15درصد). ایران با وجود برخورداری از مزیت‌های نسبی مانند وفور دام سبک و نیروی کار ارزان، به دلیل کیفیت پایین پوست خام، خام‌فروشی و ناکارآمدی در مدیریت زنجیره ارزش، بهره‌برداری مؤثری از ظرفیت‌های بالقوه خود نداشته است؛ به‌طوری‌که تولید چرم سنگین، علیرغم رشد چشمگیر در فاصله سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ (از ۴۹ به ۱۰۷ میلیون فوت مربع)، از تداوم لازم برخوردار نبوده و در نتیجه، در سال ۱۴۰۲ به 3/67 میلیون فوت مربع کاهش یافته است. تحلیل زنجیره ارزش صنعت چرم نشان می‌دهد که تمرکز بر حلقه‌های ابتدایی، خام‌فروشی و ضعف در فناوری، طراحی و برندسازی موجب شده ایران نتواند در حلقه‌های با ارزش افزوده بالا نقش‌آفرینی کند. نبود انسجام میان حلقه‌های مختلف زنجیره و اتکا به بازارهای منطقه‌ای نیز مانع شکل‌گیری مزیت رقابتی و اتصال به زنجیره‌های جهانی شده است. کاهش صادرات حلقه‌های نهایی با وجود رشد ارزش افزوده نشان می‌دهد که صنعت همچنان بازارداخلی‌محور است و از توان رقابت بین‌المللی کافی برخوردار نیست. یافته‌های تحلیل زنجیره ارزش نشان می‌دهد که کیفیت پایین پوست خام، ناکارآمدی زیرساخت‌ها و تأمین انرژی، کمبود فناوری و نیروی متخصص، وابستگی به واردات مواد و تجهیزات و ضعف هماهنگی نهادی و میان‌بخشی، از مهم‌ترین محدودیت‌های توسعه پایدار صنعت چرم ایران هستند. در مقابل، بررسی تجربه پاکستان نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین، توسعه فرآیندهای پایدار دباغی، ارتقای استاندارد کیفیت نهاده‌ها، تمرکز بر بازارهای هدف و رعایت استانداردها و اصول زیست‌محیطی، اجتماعی و حکمرانی، زمینه ارتقای رقابت‌پذیری و توسعه صادرات را فراهم کرده است. برآوردها حاکی از آن است که تکمیل زنجیره ارزش در ایران می‌تواند ۱۰۰ درصد ارزش افزوده داخلی و ۳۰ فرصت شغلی به‌ازای هر هزار جلد پوست ایجاد کند و با تولید سالانه ۴ میلیون دست پوشاک چرمی، پتانسیل ارزآوری بین ۸۰۰ میلیون تا 2/1 میلیارد دلار فراهم شود. بر اساس این تحلیل، ارتقای صنعت چرم ایران مستلزم تکمیل زنجیره ارزش داخلی، ارتقای کیفیت و استانداردها، توسعه فناوری و نوآوری، تقویت برند ملی، گسترش بازارهای صادراتی و توانمندسازی نیروی انسانی متخصص است. اجرای این رویکرد یکپارچه می‌تواند مزیت نسبی کشور را به مزیت رقابتی پایدار تبدیل کرده، ارزش‌آفرینی اقتصادی و اشتغال را افزایش دهد و جایگاه ایران در بازارهای بین‌المللی را تقویت کند.