موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني

مشخصات سند
نظرات

نويسنده میثم بشیری
نويسنده محمد رضایی‌پور
نويسنده مصطفی محمدی
ويرايشگر
ناشر موسسه مطالعات و پژوهش هاي بازرگاني
كد AN-04-XXX-056
زمان انتشار بهمن 1404
شماره ثبت 5352

برای دریافت فایل ثبت نام کرده و یا وارد شوید

این گزارش یک بررسی جامع و تحلیلی از تجربه اروپا در توسعه زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای ارائه می‌دهد و بر شش بخش کلیدی فولاد، خودرو، انرژی، بازیافت، ماشین‌سازی و لوازم خانگی متمرکز است. نقطه آغاز تحلیل، تغییر شرایط جهانی بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ است؛ دورانی که با اختلالات شدید ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ و بحران‌های ژئوپلیتیکی، آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین جهانی آشکار شد و سیاست‌گذاران اروپایی را به سمت تقویت تاب‌آوری و منطقه‌گرایی سوق داد. چارچوب سیاستی اتحادیه اروپا بر سه محور اصلی استوار است: توافق سبز اروپا و اهداف بی‌طرفی اقلیمی، استراتژی خودمختاری استراتژیک باز برای کاهش وابستگی‌های حیاتی، و ابتکارات نوآوری منطقه‌ای و خوشه‌های صنعتی برای تقویت توان رقابتی محلی. این رویکرد، با ترکیب ابزارهای سبز، دیجیتال و صنعتی، به دنبال ایجاد زنجیره‌های ارزش پایدارتر، متنوع‌تر و مقاوم‌تر است. در تحلیل بخشی، فولاد اروپا با چالش «کربن‌زدایی-رقابت‌پذیری» مواجه بوده و گذار به فولاد سبز به شدت به توسعه هیدروژن سبز وابسته است. صنعت خودرو با «معضل سه‌گانه» کربن‌زدایی، رقابت‌پذیری و امنیت اقتصادی روبرو است و وابستگی بالایی به چین در تأمین باتری دارد. بخش انرژی با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در پی کاهش وابستگی به سوخت فسیلی است، اما با وابستگی‌های جدید به واردات فناوری روبرو می‌شود. بازیافت، به‌ویژه پلاستیک، با بحران ظرفیت داخلی و افزایش واردات مواد ارزان، اهداف اقتصاد چرخشی را تهدید می‌کند. ماشین‌سازی شواهد محدودی از «نزدیک‌سازی» نشان می‌دهد و همچنان به زنجیره‌های ارزش بین‌منطقه‌ای متصل است. لوازم خانگی با فشارهای نظارتی و هزینه‌های انرژی بالا مواجه است اما اصول اقتصاد چرخشی را در طراحی و تولید گسترش می‌دهد. بخش پایانی گزارش به چالش‌ها و فرصت‌های متقاطع می‌پردازد که شامل تاب‌آوری زنجیره تأمین، نقش کلیدی نوآوری و دیجیتالی‌سازی، پیشبرد اقتصاد چرخشی و ضرورت ملاحظات اجتماعی برای گذار عادلانه است. توصیه‌های سیاستی برای تقویت منطقه‏گرایی در اتحادیه اروپا نیز شامل تقویت حکمرانی منطقه‌ای، سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت و تحقیق و توسعه، هماهنگ‌سازی سیاست‌ها، و توسعه بازار محصولات پایدار است. چشم‌انداز آینده بر ایجاد تعادل بین کارایی جهانی و امنیت منطقه‌ای، و ترکیب رویکردهای حمایتی با اصول تجارت آزاد تأکید دارد.