موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني

مشخصات سند
نظرات

نويسنده الهام پیروز
نويسنده مصطفی محمدی
نويسنده افسانه شفیعی
نويسنده مجيد جليلي
نويسنده علیرضا گرشاسبی
ويرايشگر
ناشر موسسه مطالعات و پژوهش هاي بازرگاني
كد AN-05-XXX-015
زمان انتشار خرداد 1405
شماره ثبت 5395

برای دریافت فایل ثبت نام کرده و یا وارد شوید

مسئله محوری پژوهش، ناتوانی ساختاری صنعت ایران در ارتقای رقابت‌پذیری پایدار با وجود رشد اسمی تولید و سرمایه‌گذاری است. این مسئله از اهمیت راهبردی برخوردار است زیرا صنعت را از موتور محرکه توسعه به بخشی آسیب‌پذیر با سهم نزولی در تولید ناخالص داخلی و زنجیره‌های جهانی تبدیل کرده است. پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و اتکا بر داده‌های ثانویه مرکز آمار ایران و شاخص رقابت‌پذیری یونیدو (۲۰۱۱ ۲۰۲۳) انجام شده است. یافته‌های کلان نشان می‌دهد رتبه رقابت‌پذیری صنعتی ایران نوسانی و نزولی است در حالی که امتیاز تقریباً ثابت مانده؛ سایر کشورها سریع‌تر پیشرفت کرده‌اند. سهم ارزش افزوده صنعت از GDP از حدود ۵ درصد به ۲ ۳ درصد کاهش یافته و شدت صنعتی شدن بدون خلق ارزش پایدار افزایش داشته است. بیش از ۶۰ درصد ارزش افزوده صنعتی تنها در چهار رشته فعالیت فلزات پایه، مواد شیمیایی، پالایش نفت و صنایع غذایی متمرکز است. در سطح بنگاهی، تعداد کارگاه‌های صنعتی ۱۹.۵ درصد رشد کرده اما این رشد عمدتاً در صنایع کم‌فناوری مانند مواد غذایی (۱۷.۸ درصد سهم) بوده است. سهم بنگاه‌های بزرگ از ۱۹ به ۲۴ درصد رسیده اما این بزرگ‌شدن به صادرات منجر نشده است؛ سهم صادرات بنگاه‌های بزرگ در اغلب صنایع سقوط کرده و صادرات به بنگاه‌های کوچک محول شده است. بیش از ۸۰ درصد صادرات صنعتی به سه رشته فعالیت پالایش نفت، مواد شیمیایی و فلزات پایه تعلق دارد. ارزبری صنعت از ۱۶.۹ درصد به ۳.۸ درصد کاهش یافته که عمدتاً ناشی از محدودیت واردات است نه تعمیق فناورانه. هسته اصلی مشکل، گسست پیوند میان مقیاس، بهره‌وری و صادرات است؛ بنگاه‌ها بزرگ شده‌اند اما درون‌گرا، هزینه‌زده و صادرات‌گریز باقی مانده‌اند. جهت‌گیری سیاستی باید از حمایت کمّی به سمت توانمندسازی کیفی مبتنی بر تکمیل زنجیره ارزش و ارتقای فناوری تغییر یابد.