موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني

مشخصات سند
نظرات

نويسنده فايزه هدايت نظري
همكار نازنين تيموري
نام نشريه مجله علمی محیط زیست و توسعه فرابخشی
كد نشريه NA-05-XXX-220
زمان انتشار تير 1405
شماره نشريه دوره 11، شماره 92، تابستان 1405
صاحب امتياز پژوهشکده محيط زيست و توسعه پايدار
زبان فارسي

تجارت الکترونیک / پایداری محیط زیست / الگوی پارادایم

برای دریافت فایل ثبت نام کرده و یا وارد شوید

مقدمه: در ایران با رشد عملکرد بخش تجارت الکترونیک در شهرهای مختلف کشور، چشم‌انداز آینده تجارت الکترونیک برای ایران امیدوارکننده به نظر می‌رسد؛ اما مسأله مهمی که نیاز به توجه فوری دارد این است که با توجه ‌به شدت‌گرفتن وقوع مشکلات محیط زیستی در ایران، پایداری محیط زیستی بخش تجارت الکترونیک چگونه محقق خواهد شد. این موضوع مهم در مجموعه پژوهش‌های حوزه تجارت الکترونیک در ایران و جهان جدید بوده و از عمق مطالعاتی بالایی برخوردار نیست و بازیگران و تصمیم‌گیرندگان این حوزه نیز برای اجرایی نمودن پایداری محیط زیستی تجارت الکترونیک کشور با ناکافی بودن دانش عمقی و اجرایی ناظر بر ابعاد و عوامل تأثیرگذار آن مواجه بوده‌اند. بدین ترتیب از آن‌جا که نگاه ¬ویژه به موضوع پایداری محیط زیستی تجارت الکترونیک در مطالعات بین‌المللی جدید بوده است و در ایران نیز تمرکز بر این حوزه بی¬سابقه بوده است، در پژوهش حاضر به این موضوع پرداخته شده است. لذا بومی‌سازی الگوی تجارت الکترونیک پایدار که با نگاهی سیستماتیک و جامع تدوین شده باشد، تاکنون صورت نگرفته است و از این حیث نخست پرداختن به مطالعه این موضوع ضرورت داشته و همچنین تمرکز بر تجارت الکترونیک پایدار و به موازات آن ارائه الگو و گونه‌شناسی متغیرهای این حوزه امری بدیع و نوآورانه است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی پایداری محیط زیستی تجارت الکترونیک به روش پارادایمی و شناسایی متغیرهای تاثیرگذار به انجام رسیده است. مواد و روش‌ها: این پژوهش از منظر هدف در گروه پژوهش‌های کاربردی قرار می‌گیرد و از منظر ماهیت پژوهشی نیز در طبقه پژوهش‌های اکتشافی است. به لحاظ گردآوری داده‌های مورد نیاز نیز پژوهش از نوع توصیفی می‌باشد. در مرحله اول مطالعات کتابخانه‌ای با تمرکز بر جستجوی منابع معتبر علمی و اطلاعاتی حوزه موضوع پژوهش انجام شد. نتایج مطالعات این بخش منجر به تبیین مبانی نظری و تحلیل پیشینه پژوهش شده است که در نهایت موجبات شناسایی و استخراج متغیرهای تأثیرگذار را مقدور ساخته است. در مرحله دوم پیمایش نظرات خبرگان صورت گرفته است و تلاش شد تا داده¬های مورد نظر از طریق انجام گرفتن مصاحبه¬های اکتشافی با خبرگان آگاه و متخصصان در زمینه موضوع پژوهش حاضر گردآوری شود. این مصاحبه¬ها با هدف تکمیل و اصلاح متغیرها و عوامل شناسایی شده تأثیرگذار بر پایداری محیط زیستی تجارت الکترونیک ایران و شناسایی متغیرهای تأثیرگذار بر آن و نهایتاً ارائه الگوی پارادایمی مطلوب صورت گرفته است. سپس یافته‌های حاصل از مراحل قبل با کمک روش تحلیل محتوا و با انجام سه مرحله کدگذاری مورد تجزیه‌ و تحلیل قرار گرفتند. پس از شناسایی متغیرها از طریق مرور و بررسی منابع موجود و تحلیل محتوای مصاحبه‌ها، گویه‌هایی استخراج و در اختیار خبرگان قرار گرفتند و پس از گردآوری نظرات دربارۀ هریک از گویه¬ها سیاهه مربوطه نهایی شد و در بررسی روابط میان متغیرها از ماتریس اثرات متقابل و نرم افزار میک‌مک استفاده شد. باید در نظر داشت که به لحاظ روایی مفهومی پژوهش، با مرور عمیق متون علمی و ترکیب یافته‌های پیشین و بازنمایی جامع مفاهیم از طریق استخراج کدها صورت گرفت سپس با استفاده از نظرات خبرگان جهت اصلاح و تکمیل گویه‌ها و متغیرهای شناسایی شده، روایی ساختار حاصل شد. بدین‌ترتیب، این مطالعه بر اساس تأیید نتایج چارچوب به دست آمده پژوهش توسط اساتید متخصص این حوزه صورت پذیرفته است و بر اساس بررسی‌های صورت گرفته مقبولیت و قابلیت روایی به دست آمده مورد ارزیابی و تایید قرار گرفتند. در خصوص پایایی نیز ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه و بررسی شد، پایایی کیفی نشان می¬دهد که رویکرد پژوهشگر تا چه اندازه با رویکرد پژوهشگران دیگر و همچنین در پروژه¬های دیگر یکسان و ثابت است. لذا نخست ارزیابی پایایی به روش بازآزمون صورت گرفت و با توجه به اینکه میزان پایایی برای هریک از مقالات بررسی شده بالاتر از 70 درصد بوده است، قابلیت اعتماد کدگذاری¬ها مورد تایید بوده و میزان پایایی تحلیل اسناد پژوهش انجام شده مناسب بوده است. همچنین ارزیابی پایایی به روش توافق بین کدگذاران نیز انجام شد و با توجه به اینکه میزان پایایی برای هریک از متون مصاحبه بررسی شده و بالاتر از 70 درصد بوده است، قابلیت اعتماد به کدگذاری¬ها مورد تایید بوده و میزان پایایی تحلیل انجام شده در سطح مناسب تشخیص داده شده است. نتایج: یافته‌ها حاکی از آن است که در الگوی پارادایمی پژوهش حاضر، بستر و زمینه‌سازهای تجارت الکترونیک پایدار کشور مشتمل بر عوامل اقتصادی و اجتماعی است. عوامل مداخله‌گر شامل عوامل سازمانی، قانونگذاری و سیاستگذای زیست‌محیطی است. شرایط علّی شامل بحران منابع و محیط‌زیست و بحران اقلیمی و انرژی است. راهبردهای تجارت الکترونیک پایدار نیز عبارتند از حمل‌ونقل و لجستیک پایدار، شبکه زنجیره تأمین پایدار، تحول دیجیتال و هوشمندسازی و همکاری ذی‌نفعان. در نهایت پیامدهای پایداری محیط زیستی تجارت الکترونیک در سطح بنگاهی و سطح کلان خواهد بود. بحث: مهمترین متغیرهای تأثیرگذار بر اجرایی نمودن الگوی پایداری محیط زیستی تجارت الکترونیک شامل کمبود مواد خام و منابع طبیعی، صرفه‌جویی در مصرف، پاسخ‌خواهی در قبال محیط‌زیست، نوع‌دوستی و توجه به آیندگان، تعهد مدیریت ارشد، مدیریت هزینه، قوانین ملی حفاظت از محیط‌زیست، قوانین بین‌المللی حفاظت از محیط‌زیست، مشوق‌های دولتی کاهش تولید پسماند، سیاست‌گذاری حمل‌ونقل و لجستیک پایدار، مسیر حمل بهینه، نرم‌افزارهای زنجیره تأمین و برندسازی اجتماعی است. به لحاظ هدف‌گذاری برای اجرایی نمودن الگوی پایداری محیط زیستی تجارت الکترونیک نیز باید متغیرهای کلیدی مشتمل بر راهبردهای مسؤولیت اجتماعی، الزامات اخلاقی و فرهنگی، آموزش سازمانی مقوله پایداری، خطر کاهش تنوع گونه‌های زیستی، انتخاب تأمین‌کنندگان، موقعیت مکانی امکانات و مراکز توزیع شهری، ذخیره و انبارداری، اقتصاد اشتراکی و نوآوری مشترک باید مد نظر مدیران بخش تجارت الکترونیک و تصمیم گیرندگان این حوزه قرار بگیرد. مهمترین محدودیت پژوهش حاضر فقدان سوابق مطالعاتی و اجرایی گسترده در خصوص تجارت الکترونیک پایدار در کشور بوده است که به دلیل جدید بودن موضوع پژوهش حاضر بوده و امکان مقایسه با نتایج مطالعات و اقدامات پیشین را محدود نموده است.