موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني

مشخصات سند
نظرات

نويسنده الهام پیروز
همكار محمد رضایی‌پور
ويرايشگر
ناشر موسسه مطالعات و پژوهش‌هاي بازرگاني
كد AN-05-XXX-208
زمان انتشار شهريور 1405
شماره ثبت 5431

صنایع غذایی

زنجیره ارزش

برای دریافت فایل ثبت نام کرده و یا وارد شوید

صنایع غذایی در ایران به‌دلیل پیوند مستقیم با امنیت غذایی، اشتغال‌زایی گسترده (۱۷ درصد اشتغال صنعتی) و ارتباط با بخش کشاورزی، از مهم‌ترین بخش‌های صنعتی کشور محسوب می‌شود و با سهم حدود ۱۲ درصد از ارزش‌افزوده صنعتی و جایگاه چهارم در صادرات مستقیم، نقش کلیدی در اقتصاد ملی ایفا می‌کند؛ با این حال، در شاخص‌های بهره‌وری، نوآوری و صادرات عملکرد مطلوبی نداشته و در سال‌های اخیر با چالش‌هایی نظیر تحریم‌ها، نوسانات ارزی، فرسودگی زیرساخت‌ها و کاهش توان رقابتی مواجه شده است. پژوهش حاضر با هدف آسیب‌شناسی زنجیره ارزش صنایع غذایی و تدوین برنامه‌ای راهبردی، عملیاتی و سیاستی برای ارتقای رقابت‌پذیری این صنعت انجام شده است. این مطالعه از نوع توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل داده‌های آماری کارگاه‌های صنعتی ده نفر کارکن و بیشتر، بررسی اسناد بالادستی (به‌ویژه قانون برنامه هفتم پیشرفت) و آسیب‌شناسی زنجیره ارزش در سه سطح قبل از تولید، حین تولید و بعد از تولید است. یافته‌ها نشان می‌دهد سهم صنایع غذایی از بنگاه‌های صنعتی ۱۶ تا ۱۸ درصد، از ارزش‌افزوده حدود ۱۲ درصد و از اشتغال صنعتی حدود ۱۷ درصد است؛ با این حال، ضریب خلق ارزش‌افزوده این صنعت همواره پایین‌تر از کل صنعت بوده و شکاف میان سهم اشتغال و ارزش‌افزوده، حاکی از بهره‌وری پایین نیروی کار است. آسیب‌های شناسایی‌شده در سه سطح زنجیره ارزش شامل نوسانات قیمت مواد اولیه، وابستگی به واردات نهاده‌های کلیدی، ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل و زنجیره سرد، فرسودگی تجهیزات، ضایعات بالا (حدود ۳۰ درصد)، مصرف بالای انرژی و آب، کمبود نقدینگی، ضعف برندسازی و بازاریابی، تمرکز بالای مقاصد صادراتی (بیش از ۵۰ درصد به چهار کشور همسایه) و نبود خوشه‌های صادراتی مؤثر است. در پاسخ، برنامه‌ای سه‌سطحی شامل برنامه راهبردی (افق ۱۴۱۰)، برنامه عملیاتی و برنامه سیاستی با سه راهبرد اصلی تقویت کیفیت و برند، تقویت همکاری‌های بین‌بنگاهی و توسعه صادرات تدوین شده است. اجرای منسجم این برنامه می‌تواند صنایع غذایی ایران را از وضعیت فرسایش رقابت‌پذیری و نفوذ پایین در زنجیره‌های ارزش جهانی به جایگاهی رقابتی در سطح منطقه با اشتغال‌زایی پایدار، ارزآوری قابل‌توجه و کاهش وابستگی به واردات هدایت کند؛ کلید موفقیت این برنامه در هماهنگی بین‌بخشی (وزارت صمت، جهاد کشاورزی، بهداشت، علوم، کار و اقتصاد) و اجرای منضبط سیاست‌ها با نظارت مستمر بر شاخص‌های کلیدی عملکرد نهفته است.