موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني

مشخصات سند
نظرات

نويسنده امیررضا سوری
همكار فاطمه پناهی
ويرايشگر
ناشر موسسه مطالعات و پژوهش‌هاي بازرگاني
كد AN-05-XXX-218
زمان انتشار شهريور 1405
شماره ثبت 5443

جنگ تحمیلی

شوک انرژی

برای دریافت فایل ثبت نام کرده و یا وارد شوید

بیش از شش ماه از حمله نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران می‌گذرد؛ جنگی که بر اساس گزارش بانک جهانی، بزرگ‌ترین شوک بازار نفت در تاریخ جهان را ایجاد کرده و دامنه تأثیرات آن فراتر از خاورمیانه رفته و اقتصاد جهانی را با شوک‌های متعدد در حوزه‌های انرژی، حمل‌ونقل، زنجیره‌های تأمین و بازارهای مالی مواجه ساخته است. این گزارش با هدف بررسی اثرات جنگ بر شاخص‌های اقتصادی چهار گروه هدف — «جهان»، «آمریکا و اروپا»، «چین و روسیه» و «ایران و کشورهای منطقه» — تدوین شده و در آن از روش‌شناسی ترکیبی و چارچوب تحلیلی صندوق بین‌المللی پول و تجربیات بانک جهانی استفاده شده است. در این چارچوب، متغیرهای کلان اقتصادی تحت تأثیر سه دسته عامل کلیدی شامل شوک‌های بیرونی (جنگ، محاصره و اختلال در صادرات نفت)، متغیرهای پولی و مالی (رشد پایه پولی و نقدینگی) و عرضه و تقاضای کل (عملکرد بخش‌های مختلف اقتصادی) در سه سناریوی پایه، میانه و تشدید بررسی شده‌اند. یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ در تقابل دو نیروی متضاد قرار گرفته است: شوک منفی ناشی از اختلال در تنگه هرمز که بزرگ‌ترین شوک بازار نفت در تاریخ را ایجاد کرده، و شوک مثبت ناشی از سرمایه‌گذاری و پیشرفت در فناوری هوش مصنوعی. در سناریوی پایه، رشد اقتصاد جهانی به ۳.۱ درصد و تورم به ۴.۴ درصد می‌رسد و در سناریوی تشدید درگیری و آسیب به زیرساخت‌ها، رشد اقتصادی تا ۱.۳ درصد سقوط کرده و احتمال رکود در اواخر ۲۰۲۷ وجود دارد. در سطح جهانی، آمریکا به دلیل صادرکننده بودن انرژی و قرار گرفتن در صدر زنجیره فناوری، با رشد ۲.۳ درصد و تورم ۳.۲ درصد از رکود فاصله گرفته است، در حالی که اروپا علی‌رغم اتصال به زنجیره فناوری، به دلیل واردات گسترده انرژی با محدودیت رشد ۱.۴ درصد و تورم ۲.۸ درصد در آستانه رکود قرار دارد. چین علی‌رغم واردکننده بودن انرژی، به دلیل جایگاه مستحکم در زنجیره فناوری، با رشد اقتصادی ۴.۴ درصد با محدودیت رشد کمتری نسبت به اروپا مواجه است و روسیه به دلیل صادرکننده بودن انرژی می‌تواند به رشد اقتصادی خود ادامه دهد، اما به دلیل تحریم فناوری، این رشد بسیار محدود و در حدود ۱.۱ درصد خواهد بود. در سطح منطقه‌ای، ایران با رشد منفی ۶.۱ درصد، تورم ۶۸.۹ درصد و بیکاری ۱۰ درصد، عمیق‌ترین بحران را تجربه می‌کند؛ به‌گونه‌ای که در سناریوی تشدید (جنگ + محاصره)، رشد اقتصادی به منفی ۱۷.۵ درصد، تورم به ۱۰۵.۹ درصد و نرخ ارز به ۳۵۲ هزار تومان افزایش می‌یابد و یک‌پنجم تولید ناخالص داخلی از بین می‌رود. در منطقه خاورمیانه، ۵ کشور از ۸ کشور صادرکننده انرژی با رشد منفی مواجه می‌شوند و تنها عربستان، امارات و عمان به دلیل داشتن خطوط لوله جایگزین، رشد مثبت را حفظ می‌کنند. ریشه اصلی این جهش تورمی، کاهش بی‌سابقه ارزش ریال و تورم خوراکی‌ها است که در بخش نان و غلات به ۱۴۰ درصد نیز رسیده است. در سوی دیگر، کاهش صادرات نفت عامل اصلی کاهش شدید تراز حساب جاری و درآمدهای ارزی کشور است که به‌دلیل تخریب پایانه‌های نفتی جنوب و پالایشگاه‌های کلیدی، بسته شدن تنگه هرمز به‌عنوان شریان ۹۰ درصد تجارت خارجی، و تخریب تأسیسات زیربنایی انرژی رخ داده است. در مجموع، اقتصاد ایران در سناریوی پایه با رشد ۰.۸ درصدی عملاً در آستانه رکود قرار دارد، در سناریوی میانه (جنگ بدون محاصره) به رکود ۴.۷ درصدی سقوط می‌کند و در سناریوی تشدید (جنگ با محاصره) با فروپاشی ۱۷.۵ درصدی مواجه می‌شود.