موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني

مشخصات سند
نظرات

نويسنده میرعبداله حسینی
همكار مهدی محرمی
نام همايش
كد همايش HM-05-XXX-011
زمان انتشار آبان 1404
محل همايش
برگزاركننده

رقابت‌پذیری

نهادها

‌ ثبات اقتصادکلان

‌ کارآمدی بازارها (کالا

برای دریافت فایل ثبت نام کرده و یا وارد شوید

رقابت‌پذیری مناسب در کشور موقعی تحقق می‌یابد که نهادهای کارآمد، زیرساخت‌های مناسب،‌ اقتصادکلان باثبات،‌ بهداشت‌و آموزش باکیفیت، مهارت‌هاو دانش تخصصی بالا، کارآمدی بازارها (کالا-کار-مالی)، سطح بالای آمادگی جذب فن‌آوری، بزرگی اندازه بازارها و تخصصی‌شدن تجارت، ‌کسب‌وکارهای پیچیده‌ مبتنی بر دیجیتال ‌و خلاقیت‌و نوآفرینی در جامعه درون‌زا شود. در این چارچوب، این مطالعه ‌با هدف ارزیابی و شکاف منطقه‌ای و جهانی رقابت‌پذیری اقتصاد ایران و تبیین رقابت‌پذیری مناسب‌و راهکارهای بهبود آن در یک دهه گذشته مورد مطالعه و تدوین یافته است. برای این منظور، ابتدا چارچوب مبانی نظری از ابعاد مختلف و روش‌شناسی بیان شدو سپس نتایج پژوهش رقابت‌پذیری ایران در جهان و 12 مولفه‌ آن و تصویری از وضع مطلوب تبیین،و آنگاه راههای بهبود رقابت‌‌و مولفه‌ها و متغیرهای اثرگذار بر آن ارایه شد. نتایج گویای آن است که: 1. رقابت‌پذیری ایران در دهه اخیر در مقیاس جهانی‌و منطقه‌ای وضعیت نامناسبی داشته و روند آن طی این مدت با 30- رتبه، روبه تنزّل گذاشته است. رقابت‌پذیری، میزان پیچیدگی اقتصاد کشورها، موانع توسعه ‌و نقاط ضعف و قوت اقتصاد هرکشور را در قالب ۱۲ مولفه نشان می‌دهد. اخیرا از طرح جدید درسنجش امتیازو رتبه‌بندی رقابت‌پذیری کشورها، ‌رقابت‌پذیری‌ جهانی‌ بر مبنای انقلاب صنعتی 4 ‌و پیشرفت‌های متعاقب آن باز طراحی شده است. در این بین، ایران در 6 مولفه از 12 مولفه شامل کارایی بازارکار، بازار محصول، نظام مالی، پویایی کسب‌و کار، نهادهاو ثبات محیط اقتصادکلان ضعیف‌ترین، و درمقابل، تنها در یک مولفه اندازه بازار بهترین وضعیت (نکته قوت) را دارد. بنابراین این 6 مولفه، رقابت‌پذیری ایران را در جهان بشدت تضعیف،و درمقابل تنها مولفه اندازه بازار، رقابت‌پذیری جهانی ایران را به‌طور موثری بهبود‌ داده‌ است. البته بیم آن می‌رود که چشم‌انداز آتی مولفه‌ها ازجمله تنها نکته قوت، اندازه بازار باتکانه‌های غیرکنترلی روبه وخامت گذارد. 2. با دسته‌بندی مولفه‌‌های دوازده‌گانه رقابت‌پذیری در سه قلمرو ورودی‌، پردازشی و خروجی‌، 3 مولفه (زیرساخت‌ها، سلامت (بهداشت و آموزش ابتدایی)و مهارت ها (آموزش عالی و حرفه‌ای)، به‌عنوان ورودی‌ها، 7 مولفه (اندازه بازار، نهادها، ثبات محیط اقتصادکلان، کارایی بازار کالا، بازارهای مالی، پویایی کسب‌و کار و آمادگی تکنولوژیکی) به‌عنوان پردازشی‌ها و دو مولفه‌ (کارایی بازار نیروی کار و نوآوری) به‌عنوان خروجی‌ها قابل دسته‌بندی است. با مشاهده وضعیت رقابت‌ ایران در دهه گذشته، رتبه جهانی ایران در رده متوسط، و در طی دوره رو به تنزل (پایین) است. اما رتبه ایران در شاخص‌های ورودی شامل 3 مولفه زیرساخت ها، سلامت و مهارتها، اساسا در رده متوسط، و در طی دوره پرنوسان و بعضا روبه تنزل (پایین) است و رتبه ایران در مولفه های 7 گانه پردازشی(به‌ویژه نهادها، ثبات محیط اقتصادکلان، بازار مالی‌و بازار کالا)و سپس دو مولفه خروجی (بازار نیروی‌کار و توانایی نوآوری) در رده پایین (وضعیت نامناسبی) ارزیابی می‌شود. این امر نشان از چالش‌های اساسی مدیریتی است؛ به این معنی که مدیریت کشور نه‌تنها از شاخص‌های ورودی (داده‌ها) برای بهبود وضعیت بهره‌گیری نمی‌کند،‌ بلکه موجب کاهش رتبه در بسیاری از مولفه های پردازشی و مولفه های خروجی‌ (ستانده‌ها) شده است. عدم توازن و تناسب میان ستانده و داده، گویای ضعف بهره‌وری‌و کارایی نظام اقتصادی دارد. رفع ضعف‌‌و کاستی بنیادی، مربوط به کیفیت سیاست‌گذاری‌ها است. 3. رقابت‌پذیری جهانی با رویکرد جدید در مواجهه‌و انطباق کشورها با روند انقلاب‌صنعتی چهارم‌و وضعیت ایران، نتیجه می‌شود که تنزّل شدید رتبه رقابت‌ ایران تجربه می‌شود. تنزل 30 رتبه‌ای رقابت‌پذیری ایران، گویای انعطاف‌نا‌پذیری اقتصاد ایران برای تطبیق با تغییرات ناشی از انقلاب‌صنعتی چهارم است. کاهش رتبه رقابت ایران با رویکرد پیشین‌و جدید، عمدتا به ناحیه پردازشی مربوط می‌شود. در این بین، وضعیت رتبه‌ شاخص‌های «ثبات اقتصادکلان»، «نهادها»، «مهارت‌ها»و «پویایی کسب‌وکار» بمراتب نامناسب‌تر است. بمنظور ارتقای رقابت ایران در 12 مولفه و اجزای آن (1) ارتقای کارآمدی نهادها، (2) زیرساخت‌های توسعه‌یافته و روزآمد، (3) ثبات محیط اقتصادکلان، (4) بهداشت‌و آموزش پایه باکیفیت و اثربخش، (5) آموزش عالی ثمربخش و تنگاتنگ تعاملی با ابعاد همه‌جانبه توسعه، (6) بازار کالای کارآمدو الزامات آن، (7) بازار کار کارا و ثمربخش و تعامل تنگاتنگ با ابعاد همه‌جانبه توسعه، (8) بازار مالی توسعه‌یافته و تسهیل‌کننده توسعه، (9) آمادگی جذب فناوری با تعامل سازنده و کاهش نااطمینانی‌ها، (10) توسعه بازار همسان با اقتصادهای نوظهور/ تازه صنعتی پیشرو، (11) پیچیدگی، توسعه‌یافتگی‌و درهم‌تنیدگی‌و تعامل تنگاتنگ کسب‌و کارها و (12) تمهیدات‌و الزامات برای توسعه نوآوری قابل پیشنهاد است.